Povodom Međunarodnog dana arhiva, koji se svake godine obilježava 9. juna, u Arhivu Brčko distrikta predstavljen je projekat posvećen 80. godišnjici izgradnje željezničke pruge Brčko–Banovići, jedne od najznačajnijih omladinskih radnih akcija u poslijeratnoj Jugoslaviji.
Šef Službe za arhiv u Brčkom Ćazim Suljević podsjetio je da je ovogodišnja tema Međunarodnog arhivskog vijeća „Arhivi za pravdu, pravo, sjećanje i budućnost“, naglašavajući značaj arhiva u zaštiti ljudskih prava, očuvanju kolektivnog pamćenja i izgradnji efikasnih institucija.
Suljević je ovom prilikom predstavio dva značajna projekta. Prvi se odnosi na analitički inventar Arhivskog fonda Brčanskog sreza za period od 1945. do 1962. godine, koji je pripremio arhivista Esaf Lević. Publikacija će biti objavljena na više od hiljadu stranica i sadržavaće dragocjene podatke o periodu kada je Brčanski srez imao najveći teritorijalni obuhvat, uključujući područja današnjih opština Bijeljina, Lopare, Ugljevik, Gradačac, Orašje i Čelić.
Drugi projekat posvećen je arhivskoj zbirci o izgradnji pruge Brčko–Banovići, koja je nedavno digitalizovana u Arhivu Tuzlanskog kantona. Prema riječima arhiviste Esafa Levića, riječ je o obimnoj dokumentaciji koja sadrži više od hiljadu izvornih dokumenata nastalih tokom same izgradnje pruge.
„Dokumenta različitog sadržaja do sada nisu bila šire predstavljena javnosti. Povodom približavanja osamdesete godišnjice izgradnje pruge pripremili smo projekat kojim ćemo detaljno prikazati sadržaj arhivske zbirke i pojedinačnih dokumenata“, rekao je Lević.
On je naveo da arhivska građa donosi brojne manje poznate detalje o izgradnji pruge, uključujući ulogu žena u radnim akcijama, odnos prema ratnim zarobljenicima, organizaciju ishrane, snabdijevanja odjećom i obućom, upotrebu mehanizacije i ručnog rada, ali i različite društvene pojave koje su pratile ovaj veliki infrastrukturni projekat.
Željeznička pruga Brčko–Banovići izgrađena je kao rezultat prve omladinske radne akcije u Jugoslaviji. Na njenoj izgradnji od marta do novembra 1946. godine učestvovalo je više od 62 hiljade omladinaca iz svih krajeva tadašnje države, kao i više od hiljadu brigadira iz inostranstva. Za svega 190 dana izgrađena je pruga duga oko 90 kilometara, a svečano je puštena u saobraćaj 7. novembra 1946. godine.
Lević ističe da je izgradnja pruge bila od presudnog značaja za eksploataciju bogatih ležišta mrkog uglja u banovićkom basenu i njegov transport ka širem tržištu. Do tada su postojale uglavnom uskotračne pruge iz perioda Austrougarske, koje nisu mogle zadovoljiti potrebe privrednog razvoja posleratne Jugoslavije.
Arhivska dokumentacija o izgradnji pruge danas je digitalizovana, stručno obrađena i dostupna istraživačima i široj javnosti u biblioteci Arhiva Brčko distrikta. Prema riječima arhivista, interesovanje za ovu temu postoji i van granica regiona, o čemu svjedoči činjenica da istraživači iz Velike Britanije trenutno pripremaju magistarski rad i doktorsku disertaciju posvećene pruzi Brčko–Banovići.
U Arhivu Brčko distrikta najavljuju i organizaciju naučne konferencije do kraja godine, na kojoj bi stručnjaci iz različitih oblasti govorili o istorijskom značaju izgradnje pruge, ali i o ulozi željezničke infrastrukture u savremenom društvu.
Izvor: radiobrcko.ba
