Ured visokog predstavnika (OHR) pripremio je 69. izvještaj o Bosni i Hercegovini koji će biti predstavljen na sjednici Savjeta bezbjednosti UN-a zakazanoj za 12. maj. Kristijan Šmit u ovom dokumentu, pored uobičajenih problema, poseban fokus stavlja na treći entitet, državnu imovinu i jačanje secesionizma.
Izvještaj obuhvata period od 16. oktobra 2025. do 15. aprila ove godine, definišući ključne izazove i političku situaciju u Bosni i Hercegovini tokom prethodnih šest mjeseci.
Sigurnost stabilna, ali institucije u zastoju
U izvještaju se ističe da je ukupna sigurnosna situacija u BiH stabilna, ali krhka, uz naglašenu važnost uloge EUFOR-a. Kao glavna kočnica funkcionisanja države navode se neslaganja o Dejtonskom sporazumu, što je dovelo do izražene blokade institucija.
Pored zastoja institucija, Kristijan Šmit kao ključne probleme izdvaja retoriku iz Republike Srpske, pitanje državne imovine te pravosudnu blokadu. Dokument obrađuje i ekonomske poteškoće, pitanje budžeta, finansiranje BHRT-a i izbora, uz nezaobilaznu temu korupcije.
Institucije kao “taoci” političkih aktera
Visoki predstavnik naglašava da institucije koje su trebale omogućiti funkcionalnost države postaju mjesto zastoja.
“Kako ulazimo u četvrtu deceniju našeg angažmana, institucije stvorene da omoguće zemlji da funkcioniše kao suverena država drže kao taoce akteri koji nastoje ojačati poddržavne institucije, uglavnom u Republici Srpskoj. Nigdje ovaj trend nije bio vidljiviji nego u gornjem domu Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine, Domu naroda, gdje su pravila o kvorumu korištena kao mehanizam blokade”, navodi se u izvještaju.
Kao primjeri opstrukcija navedeni su i Ustavni sud BiH, u kojem nedostaju članovi iz RS-a, te činjenica da je BiH do kraja 2025. godine bila na privremenom finansiranju. Istaknute su finansijske poteškoće u sektoru odbrane i sigurnosti, kao i problemi institucija kulture.
Uspostavljanje trećeg entiteta i “strani uticaj”
Kristijan Šmit se osvrće i na nedavnu konferenciju u Zagrebu o “neuspjeloj BiH”, na kojoj je prikazana mapa trećeg entiteta.
“Nedavna debata o uspostavljanju trećeg entiteta razotkrila je osjetljivost tih napada na ustavni poredak i pokušaje dalje podjele Bosne i Hercegovine po etničkim linijama. Narativi koji stoje iza toga služe istoj svrsi”, navodi se, uz ocjenu da takvi potezi uništavaju multietnički karakter zemlje i perspektivu pomirenja. Šmit dodaje da se pitanje stranog uticaja namjerno preuveličava kako bi se produbile podjele.
Državna imovina
Neriješen spor oko državne imovine označen je kao faktor stagnacije. Šmit ističe da situacija u kojoj su investicioni projekti pravno nemogući nije održiva.
“Ostajem uvjeren da je stvaranje uslova za korištenje državne imovine za razvojne projekte od javnog interesa hitno. Federacija BiH je primarna žrtva odsustva rješenja na državnom nivou”, navodi se u izvještaju uz poruku da bi rješavanje ovog pitanja doprinijelo pozitivnoj promjeni političke dinamike.
“Povratak secesionizmu u Republici Srpskoj”
Iako su zabilježeni neki pozitivni koraci ukidanjem spornih zakona, Šmit naglašava da rukovodstvo RS-a pojačava secesionističke poruke.
“Nedavna retorika lidera SNSD-a Milorada Dodika, naročito na komemoraciji u Donjoj Gradini u aprilu 2026. godine, signalizirala je povratak eksplicitnijim secesionističkim narativima. Okvirivanjem ‘jedinstva srpskog naroda’ kao geopolitičke neminovnosti, on je RS prikazao u tranzicionoj fazi ka državnoj zajednici sa Srbijom”, stoji u izvještaju. Šmit smatra da je ovo dio kampanje za mobilizaciju birača za Opšte izbore u oktobru 2026. godine.
Slučaj “Srpska kuća” u Brčkom
Izvještaj tretira i formiranje “Srpske kuće” u Brčko distriktu. Iako je supervizor podsjetio da entiteti ne smiju vršiti vlast unutar Distrikta, Ugostiteljska služba Vlade RS je 20. februara 2026. godine službeno zatražila odobrenje za osnivanje podružnice. Šmit napominje da nijedna odredba Statuta Distrikta ne ovlašćuje Vladu Brčkog da izda takvo odobrenje.
Izvor: Klix/Mondo
